มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

Mahachulalongkornrajavidyalaya University

หลักสูตรการศึกษาพระอภิธรรม

อภิธรรมโชติกะวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย
๙ ชั้น · ๗ ปี ๖ เดือน ระยะเวลารวมตลอดหลักสูตร (จูฬอาภิธรรมิกะ – มหาอาภิธรรมิกะ)
จูฬอาภิธรรมิกะตรี ระยะเวลาศึกษา ๖ เดือน

ชั้นที่ ๑

ปริจเฉทที่ ๑ — จิตตสังคหะ

ศึกษาความหมาย ธรรมชาติ การจำแนกจิต โดยย่อและโดยพิสดาร

ปริจเฉทที่ ๒ — เจตสิกสังคหะ

ศึกษาความหมาย ลักษณะ และความสัมพันธ์ระหว่างจิตและเจตสิก

ปริจเฉทที่ ๖ — รูปสังคหะ นิพพาน

ศึกษาความหมาย โครงสร้างประกอบ เนื้อหาของรูปและนิพพาน

จูฬอาภิธรรมิกะโท ระยะเวลาศึกษา ๖ เดือน

ชั้นที่ ๒

ปริจเฉทที่ ๓ — ปกิณณกสังคหะ

ศึกษาความหมาย ประเภท และความสัมพันธ์ระหว่างจิตและเจตสิกที่มีต่อเวทนา เหตุ กิจ ทวาร อารมณ์ และวัตถุ

ปริจเฉทที่ ๗ — สมุจจยสังคหะ

ศึกษาความหมาย ความสำคัญ โครงสร้างและเนื้อหาตามหลักสมุจจยสังคหะโดยละเอียด อกุศล มิสสกะ โพธิปักขิยะ และสัพพสังคหะ

จูฬอาภิธรรมิกะเอก ระยะเวลาศึกษา ๖ เดือน

ชั้นที่ ๓

ธัมมสังคณีสรูปัตถนิสสยะ (มาติกาโชติกะ)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหาสาระของคัมภีร์ธัมมสังคณี ประเภทของมาติกา ติกมาติกา ทุกมาติกา อภิธัมมทุกมาติกา สุตตันติกทุกมาติกา

มัชฌิมอาภิธรรมิกะตรี ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๔

ปริจเฉทที่ ๔ — วีถีสังคหะ

ศึกษาความหมายของวิถีจิต โครงสร้าง และกฎเกณฑ์ของวิถีจิต ปัญจทวารวิถี มโนทวารวิถี กามชวนมโนทวารวิถี อัปปนาชวนมโนทวารวิถี การจำแนกวิถีจิตโดยภูมิและบุคคลอย่างละเอียด

ปริจเฉทที่ ๕ — วิมุตตสังคหะ

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง และเนื้อหาของวิมุตตสังคหะ ภูมิจตุกกะ ปฏิสนธิจตุกกะ กัมมจตุกกะ มรณุปปัตติจตุกกะโดยละเอียด

มัชฌิมอาภิธรรมิกะโท ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๕

ปริจเฉทที่ ๘ — ปัจจยสังคหะ

ศึกษาความหมายของปัจจยสังคหะตามปฏิจจสมุปบาทนัย ความเป็นไปของเหตุและผลที่เกี่ยวเนื่องกันตามปัฏฐานนัย

ปริจเฉทที่ ๙ — กัมมัฏฐานสังคหะ

ศึกษาความหมาย ประเภท ความสำคัญ และประโยชน์ของสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน โดยอาศัยอรรถกถาและฎีกาประกอบ

มัชฌิมอาภิธรรมิกะเอก ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๖

ธาตุกถาสรูปัตถนิสสยะ (ปัญหาพยากรณโชติกะ)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหา และประเภทของธาตุกถา ในนยมาติกา อัพภันตรมาติกา นยมุขมาติกา ลักขณมาติกา พาหิรมาติกา

มหาอาภิธรรมิกะตรี ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๗

ยมกสรูปัตถนิสสยะ (มูลยมก)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหาสาระ และประเภทของมูลยมก การจำแนกมูลยมกทั้ง ๔ ประเภทโดยนัย ๔ การจำแนกมูลยมก ๔ และนัย ๔ โดยยมก ๓

ยมกสรูปัตถนิสสยะ (ขันธยมก)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหาสาระ และประเภทของขันธยมก ปัณณัตติวาระ ปวัตติวาระ และปริญญาวาระ

มหาอาภิธรรมิกะโท ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๘

ยมกสรูปัตถนิสสยะ (อายตนยมก ธาตุยมก สัจจยมก)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหาสาระของอายตนยมก ธาตุยมก สัจจยมก ประเภทของอายตนยมก ธาตุยมก สัจจยมก ปัณณัตติวาระ ปวัตติวาระ ปริญญาวาระ

มหาอาภิธรรมิกะเอก ระยะเวลาศึกษา ๑๒ เดือน

ชั้นที่ ๙

มหาปัฏฐาน (ปัจจัยโชติกะ)

ศึกษาความหมาย โครงสร้าง เนื้อหาสาระของปัฏฐาน และประเภทของปัฏฐาน สรุปเนื้อความ ๓ ประการ การจำแนกปัจจัย ๒๔ โดยความเป็นกุศล อกุศล และอัพยากตะ